Το σπίτι-θρύλος της Σύρου που γέννησε τη «Μεγάλη Χίμαιρα» και ενέπνευσε τον Καραγάτση!

Το περίφημο «Κοκκινόσπιτο», που η λαϊκή παράδοση συνδέει με τη συγγραφή του εμβληματικού μυθιστορήματος του Μ. Καραγάτση, ξαναζεί μέσα από τη σειρά της ΕΡΤ, προκαλώντας νέο κύκλο συζητήσεων για την πραγματική του ιστορία.

Η τηλεοπτική «Μεγάλη Χίμαιρα» έκανε πρεμιέρα με εντυπωσιακή απήχηση. Τα δύο πρώτα επεισόδια, που ανέβηκαν στην πλατφόρμα ERTFLIX την 1η Ιανουαρίου 2026, ξεπέρασαν μέσα σε μόλις τρεις ημέρες τις 600.000 προβολές, επιβεβαιώνοντας το έντονο ενδιαφέρον του κοινού για το έργο.

Το μυθιστόρημα του Μ. Καραγάτση, ένα από τα σημαντικότερα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, μεταφέρεται για πρώτη φορά στην οθόνη, μέσα από μια σειρά έξι επεισοδίων, με γυρίσματα σε Ελλάδα και Ιταλία. Η τηλεοπτική παραγωγή αναπλάθει με ακρίβεια τη δεκαετία του 1930, αξιοποιώντας επιβλητικά σκηνικά, αρχοντικές επαύλεις, κάστρα και μπαρόκ ναούς, στοιχεία που έχουν ήδη κερδίσει θετικά σχόλια τόσο από τον ελληνικό όσο και από τον διεθνή Τύπο.

Στην καρδιά της ιστορίας βρίσκονται η Μαρίνα και ο Γιάννης Ρεϊζής, με τη μυθοπλασία να «πατά» πάνω στο πραγματικό τοπίο της Σύρου. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το περίφημο Κοκκινόσπιτο αποτέλεσε την αρχική σπίθα έμπνευσης για τον Καραγάτση, όταν έγραψε τη «Μεγάλη Χίμαιρα» το 1953.

Το Κοκκινόσπιτο και οι σκιές του παρελθόντος

Λίγο έξω από την Ερμούπολη, στην περιοχή του Επισκοπείου –έναν τόπο που από τις αρχές του 20ού αιώνα φιλοξένησε πρόσφυγες από την Κάσο, εμπόρους και πλοιοκτήτες– στέκει ακόμη ένα παλιό διώροφο αρχοντικό. Εγκαταλελειμμένο, μισοερειπωμένο και σχεδόν απόκοσμο, είναι γνωστό στους ντόπιους ως «Κοκκινόσπιτο».

Το έντονο κόκκινο χρώμα που κάλυπτε κάποτε τους τοίχους του χάρισε το όνομά του στο κτίσμα. Για άλλους όμως, το κόκκινο συμβολίζει το αίμα, τις απώλειες και τα δράματα που –κατά τις αφηγήσεις– σημάδεψαν την οικογένεια που έζησε εκεί. Με τα χρόνια, το σπίτι απέκτησε φήμη «στοιχειωμένου», με ιστορίες για κλάματα, φωνές και παιδικά γέλια που ακούγονταν τη νύχτα, να περνούν από γενιά σε γενιά.

Κάποιοι υποστήριζαν πως όποιος πείραζε αντικείμενα ή παραβίαζε την ησυχία του σπιτιού είχε τραγική κατάληξη. Άλλοι, πιο πραγματιστές, έβλεπαν πίσω από τους μύθους μια απλή προσπάθεια αποτροπής αδιάκριτων επισκεπτών, υποστηρίζοντας ότι το αρχοντικό είχε χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν για παράνομα χαρτοπαίγνια ή μυστικές συναντήσεις.

Παρά τις φήμες περί «κατάρας» και μυστηριώδους εγκατάλειψης, έχει γίνει γνωστό πως το ακίνητο ανήκει στην οικογένεια Τσομπλεκτσόγλου, η οποία ήδη από τη δεκαετία του 1980 προσπαθούσε να το πουλήσει.

Ήταν όντως αυτό το σπίτι του Καραγάτση;

Ιστορικές έρευνες, όπως εκείνες του Αντώνη Κρίνου, αμφισβητούν ευθέως τη σύνδεση του Κοκκινόσπιτου με τη «Μεγάλη Χίμαιρα». Σύμφωνα με αυτές, το πραγματικό σπίτι που ενέπνευσε τον Καραγάτση ήταν η έπαυλη Γιαναγά, ιδιοκτησίας του Κασιώτη πλοιοκτήτη Στάθη Κουλουκουντή, μέσα στον οικισμό του Πισκοπιού.

Το επιχείρημα ενισχύεται από το γεγονός ότι το Κοκκινόσπιτο βρίσκεται εκτός οικισμού, στη θέση Αυροφίλητο, ενώ στο μυθιστόρημα το «σπίτι της Μαρίνας» περιγράφεται ξεκάθαρα μέσα στον Πισκοπιό, με λεπτομερείς αναφορές στο περιβάλλον και την καθημερινότητα της κοινότητας. Ο ίδιος ο Καραγάτσης επισκέφθηκε δύο φορές τη Σύρο, φιλοξενούμενος της οικογένειας Πνευματικού, γνωρίζοντας από κοντά Κασιώτες εφοπλιστές. Συνδύασε αυτές τις εμπειρίες με παρατηρήσεις από την Άνδρο και τους Ανδριώτες πλοιοκτήτες, δημιουργώντας ένα λογοτεχνικό σύμπαν οικείο και απολύτως πειστικό.

Η τραγωδία πίσω από την ιστορία των Ρεϊζήδων

Η δραματική πορεία της Μαρίνας Μπαρέ, της Γαλλίδας που ακολουθεί τον καπετάνιο Γιάννη Ρεϊζή στη Σύρο, φαίνεται πως αντλεί υλικό από αληθινά γεγονότα. Η οικογενειακή ζωή, αρχικά ήρεμη, διαλύεται όταν ο Γιάννης απουσιάζει για χρόνια στη θάλασσα. Η μοναξιά οδηγεί τη Μαρίνα σε σχέση με τον αδελφό του, τον Μηνά, και η τραγική απώλεια της κόρης της λειτουργεί ως καταλύτης για μια αλυσίδα συμφορών.

Αυτή η ιστορία αποτέλεσε τη βάση για τη «Μεγάλη Χίμαιρα» του 1953 και, αργότερα, ενέπνευσε και τον Μάνο Ελευθερίου στη συλλογή «Συνοικισμός».

Σήμερα, το Κοκκινόσπιτο παραμένει όρθιο αλλά πληγωμένο από τον χρόνο. Παρά την εγκατάλειψη, συνεχίζει να στέκει ως ζωντανό σύμβολο της συλλογικής μνήμης της Σύρου – ένα σημείο όπου συναντιούνται η λογοτεχνία, ο μύθος και η ιστορία.

Η σειρά «Μεγάλη Χίμαιρα», σε σκηνοθεσία Βαρδή Μαρινάκη και σενάριο Παναγιώτη Ιωσηφέλη, με ένα εντυπωσιακό καστ καταξιωμένων ηθοποιών, προβάλλεται κάθε Κυριακή στις 22:00 από την ΕΡΤ, αναδεικνύοντας ξανά έναν από τους πιο σκοτεινούς και γοητευτικούς μύθους της ελληνικής λογοτεχνίας.