«Το θέατρο δεν οφείλει να σοκάρει, οφείλει να ''ψάχνει την ουσία''»
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου, ο Παναγιώτης Μπουγιούρης, που πρωταγωνιστεί στην παράσταση «Ο Γλάρος» στο Θέατρο ΦΙΑΤ, σε σκηνοθεσία του Γιώργου Βάλαρη, ανοίγει μια βαθιά, σχεδόν εξομολογητική συζήτηση για την ουσία της σκηνής και όσα αυτή κουβαλά.
Σε μια εποχή που όλα μοιάζουν να κινούνται με ταχύτητα, το θέατρο επιμένει να αναπνέει αλλιώς. Πιο αργά, πιο ανθρώπινα, πιο αληθινά. Ίσως γι’ αυτό και παραμένει ένα καταφύγιο ευαισθησίας, αλλά και ένας καθρέφτης που δεν χαρίζεται. Ο ίδιος ο ηθοποιός τοποθετείται με ειλικρίνεια απέναντι στην τέχνη που υπηρετεί, μιλώντας για τις ρωγμές που δεν φαίνονται, για τις ήττες που δεν φωνάζουν και για την αόρατη ένταση ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα. Μια ένταση που διαπερνά τόσο το έργο του Αντόν Τσέχωφ όσο και τη ζωή.
Όπως εξομολογείται ο ίδιος, δεν αντιμετωπίζει το θέατρο ως δεδομένο, αλλά ως μια ζωντανή, εύθραυστη ανάγκη. Μια ανάγκη που δοκιμάζεται, αλλά δεν παύει να γεννιέται ξανά, κάθε φορά που τα φώτα ανάβουν και κάποιος τολμά να εκτεθεί.
Η Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου είναι γιορτή ή υπενθύμιση μιας τέχνης που δοκιμάζεται διαρκώς;
Είναι και τα δύο. Γιορτή γιατί το θέατρο επιμένει να υπάρχει αιώνες τώρα· υπενθύμιση γιατί τίποτα δεν του χαρίζεται. Κάθε εποχή το δοκιμάζει με διαφορετικό τρόπο. Ίσως αυτή η διαρκής δοκιμασία να είναι και η δύναμή του.
Ο «Γλάρος» είναι ένα έργο για τα όνειρα που συγκρούονται με την πραγματικότητα. Πόσο σας αφορά προσωπικά αυτή η σύγκρουση;
Με αφορά βαθιά. Όλοι ξεκινάμε με μια ρομαντική ιδέα για την τέχνη, για τη ζωή, για τον εαυτό μας. Στην πορεία αναμετριόμαστε με τα όριά μας. Ο Αντόν Τσέχωφ στον Γλάρο δεν μιλά απλώς για αποτυχία· μιλά για τη στιγμή που καταλαβαίνεις ποιος πραγματικά είσαι.
Όλοι ξεκινάμε με μια ρομαντική ιδέα για την τέχνη, για τη ζωή, για τον εαυτό μας. Στην πορεία αναμετριόμαστε με τα όριά μας.
Ο Τριγκόριν είναι ένας άνθρωπος που κατακτά την επιτυχία αλλά μοιάζει εσωτερικά κενός. Έχετε νιώσει ποτέ ότι η αναγνώριση δεν αρκεί;
Η αναγνώριση είναι όμορφη, αλλά είναι στιγμιαία. Αν δεν έχεις εσωτερική ισορροπία, δεν γεμίζει το κενό. Ο Τριγκόριν είναι ένας άνθρωπος που ζει μέσα από το βλέμμα των άλλων. Αυτό είναι πολύ εύθραυστο έδαφος.
Ο Τσέχωφ γράφει για ήττες που δεν κραυγάζουν αλλά σωπαίνουν. Πιστεύετε ότι σήμερα οι άνθρωποι βιώνουν τις ματαιώσεις τους πιο εσωτερικά από ποτέ;
Ναι, γιατί σήμερα υπάρχει πίεση να δείχνουμε διαρκώς επιτυχημένοι. Οι ήττες δεν «χωράνε» στην εικόνα. Ο Τσέχωφ μάς θυμίζει ότι οι πιο μεγάλες ρωγμές συμβαίνουν αθόρυβα.
Σε μια εποχή γρήγορης κατανάλωσης εικόνας και πληροφορίας, τι ρόλο μπορεί να παίξει το θέατρο; Μπορεί ακόμη να αφυπνίσει;
Το θέατρο είναι ο τελευταίος χώρος όπου άνθρωποι αναπνέουν μαζί, χωρίς φίλτρα. Δεν ανταγωνίζεται την ταχύτητα - προσφέρει παρουσία. Και αυτή η παρουσία μπορεί να είναι βαθιά αφυπνιστική.
Αν το θέατρο ήταν άνθρωπος, σε τι κατάσταση πιστεύετε ότι βρίσκεται σήμερα στην Ελλάδα; Δημιουργική άνθηση ή υπόγεια κρίση;
Θα έλεγα: ανήσυχο αλλά ζωντανό. Υπάρχει τεράστια δημιουργικότητα, αλλά και μεγάλη επισφάλεια. Η τέχνη ανθεί συχνά μέσα στην πίεση — αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται στήριξη.
Πολλοί λένε ότι το θέατρο επιβιώνει χάρη στο πάθος και όχι στις συνθήκες. Συμφωνείτε ότι οι ηθοποιοί συχνά πληρώνουν ακριβά την αγάπη τους για τη σκηνή;
Το πάθος είναι η κινητήριος δύναμη, αλλά δεν θα έπρεπε να είναι το μόνο καύσιμο. Ναι, συχνά πληρώνουμε ακριβά την επιλογή μας. Όμως χωρίς αυτό το ρίσκο, δεν θα υπήρχε ζωντανό θέατρο.
Υπάρχει ελευθερία έκφρασης σήμερα στο θέατρο ή και εδώ υπάρχουν «αόρατα» όρια;
Η ελευθερία υπάρχει, αλλά πάντα συνυπάρχει με φόβους — κοινωνικούς, οικονομικούς, προσωπικούς. Τα όρια δεν είναι πάντα εξωτερικά· πολλές φορές είναι μέσα μας.
Τι είναι πιο τρομακτικό: η αποτυχία μπροστά σε γεμάτη πλατεία ή η αδιαφορία μιας άδειας αίθουσας;
Η αδιαφορία. Η αποτυχία σημαίνει ότι κάτι δοκιμάστηκε. Η αδιαφορία είναι σιωπή. Και η σιωπή, στο θέατρο, είναι το πιο σκληρό σχόλιο.
Πιστεύετε ότι το θέατρο σήμερα προκαλεί όσο θα έπρεπε ή έχει γίνει πιο «ασφαλές» για να επιβιώσει;
Υπάρχουν και τα δύο. Κάποιες παραστάσεις ρισκάρουν πραγματικά· άλλες επιλέγουν την ασφάλεια. Το ζητούμενο είναι να μην χαθεί η ανάγκη για ερώτημα. Το θέατρο δεν οφείλει να σοκάρει, οφείλει να «ψάχνει την ουσία» όπως λέει και ο γιατρός Ντορν στον Γλάρο, όταν συμβουλεύει τον Τρέπλιεφ που θέλει να γίνει συγγραφέας.
Αν έπρεπε να πείτε μια σκληρή αλήθεια για το θέατρο, ανήμερα της γιορτής του, ποια θα ήταν;
Ότι το θέατρο δεν είναι αυτονόητο. Αν δεν το υπερασπιστούμε -καλλιτέχνες και κοινό- μπορεί να μικρύνει. Αλλά όσο υπάρχουν άνθρωποι που έχουν ανάγκη να συναντηθούν σε μια σκηνή και μια πλατεία, θα συνεχίσει να αναπνέει.
