Πέντε χρόνια χωρίς τον Μίκη: Η ζωή του πίσω από τις μελωδίες και τον θρύλο
Πέντε χρόνια έχουν περάσει από εκείνο το πρωινό της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, όταν ο Μίκης Θεοδωράκης έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 96 ετών.
Ο άνθρωπος που έβαλε ποίηση στα χείλη εκατομμυρίων Ελλήνων, που έκανε τις μελωδίες του να ταξιδέψουν σε ολόκληρο τον κόσμο και που συνδέθηκε όσο λίγοι με τις μεγαλύτερες στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, δεν υπάρχει πια.
Μυρτώ Θεοδωράκη – Η σύζυγος του Θεοδωράκη κλείνει τα 101 της χρόνια – Το ποστ των εγγονιών της
Υπάρχουν όμως οι μουσικές του, οι ιστορίες του και κυρίως οι άνθρωποι που έζησαν δίπλα του.
Γιατί πίσω από τον «Μίκη» που γνώρισε ολόκληρη η Ελλάδα υπήρχε ένας άνθρωπος με πάθη, αδυναμίες, μεγάλες αγάπες, οικογενειακές στιγμές, συγκρούσεις και μια ζωή που μόνο συνηθισμένη δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί.
Η Μυρτώ που έγινε η μεγάλη αγάπη της ζωής του
Ίσως η πιο άγνωστη πλευρά του Μίκη Θεοδωράκη για όσους τον γνώρισαν κυρίως μέσα από τη δημόσια εικόνα του ήταν η βαθιά προσωπική του σχέση με τη Μυρτώ Αλτίνογλου.
Γνωρίστηκαν το 1943, όταν εκείνος ήταν 18 ετών και εκείνη έναν χρόνο μικρότερη. Οι οικογένειές τους είχαν ήδη επαφές και οι συναντήσεις τους στη Νέα Σμύρνη έμελλε να εξελιχθούν σε μια σχέση ζωής. Παντρεύτηκαν το 1953 και απέκτησαν δύο παιδιά, τη Μαργαρίτα το 1958 και τον Γιώργο το 1960.
Ο ίδιος ο Μίκης, όταν ρωτήθηκε κάποτε για το μυστικό της μακροχρόνιας σχέσης τους, είχε δώσει μια απάντηση που ίσως περιγράφει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τη θέση της Μυρτώς στη ζωή του:
«Η μεγάλη και βαθιά αγάπη που ήταν και είναι πάντοτε το πιο ισχυρό και το πιο σημαντικό πάνω απ’ όλα».
Και όταν ρωτήθηκε ποιος από τους δύο έκανε τους περισσότερους συμβιβασμούς, δεν δίστασε να αναγνωρίσει τη δική της θυσία: «Η Μυρτώ που εγκατέλειψε και την ιατρική».
Η Μυρτώ είχε σπουδάσει Ιατρική, όμως η οικογένεια και η πορεία του Μίκη έφεραν τη ζωή της σε έναν διαφορετικό δρόμο. Για εκείνον, πάντως, η παρουσία της δεν ήταν απλώς αυτή της συζύγου ενός μεγάλου καλλιτέχνη. Ήταν ο άνθρωπος που μοιράστηκε μαζί του τις πιο δύσκολες και τις πιο όμορφες στιγμές.
Ο πατέρας πίσω από τον «εθνικό συνθέτη»
Ο Μίκης δεν ήταν μόνο ο άνθρωπος των συναυλιών, των μεγάλων σκηνών και των πολιτικών αγώνων. Ήταν και πατέρας.
.jpg?t=YswjjHpIyOwMQohluBeCew)
Η Μαργαρίτα και ο Γιώργος μεγάλωσαν μέσα σε μια οικογένεια διαφορετική από τις περισσότερες. Η παιδική τους ηλικία σημαδεύτηκε από τις πολιτικές περιπέτειες του πατέρα τους, τις διώξεις και τις εξορίες, αλλά και από τη συνεχή παρουσία ανθρώπων της τέχνης και της πολιτικής γύρω από την οικογένεια.
Η Μαργαρίτα έχει περιγράψει με ιδιαίτερα έντονο τρόπο εκείνα τα χρόνια, θυμούμενη πως η ζωή τους ήταν γεμάτη ανθρώπους γύρω από τον πατέρα της, ενώ η ίδια αισθανόταν πολλές φορές μόνη. Κι όμως, η σχέση της μαζί του υπήρξε βαθιά και καθοριστική.
.jpg?t=S6MWfdsZzXYJOSmntBRpNw)
Χρόνια μετά τον θάνατό του, η ίδια μίλησε για εκείνον όχι μόνο με τη θλίψη της απώλειας αλλά και με τη νοσταλγία ενός παιδιού για την οικογένειά του:
«Δεν μου λείπει ο Μίκης με την έννοια της στενοχώριας. Μου λείπει με την έννοια της νοσταλγίας»
Και πρόσθεσε πως νοσταλγεί τα πάντα από εκείνον, καθώς εξακολουθεί να ζει στο σπίτι όπου μεγάλωσε μαζί με τους γονείς της.
Από την Κατοχή και τις εξορίες μέχρι την παγκόσμια αναγνώριση
Η ζωή του Μίκη δεν μπορεί να χωρέσει σε λίγες παραγράφους. Η πολιτική και κοινωνική του δράση ήταν άρρηκτα δεμένη με τη μουσική του. Οι διώξεις, οι φυλακίσεις, τα βασανιστήρια και η εξορία δεν ήταν απλώς γεγονότα που συνέβησαν παράλληλα με την καλλιτεχνική του πορεία. Έγιναν κομμάτι της ίδιας της προσωπικότητάς του και επηρέασαν βαθιά τη δημιουργία του.
Ο Μίκης κατάφερε, όμως, κάτι που ελάχιστοι δημιουργοί πέτυχαν: να φέρει την ποίηση πολύ κοντά στον απλό άνθρωπο. Έργα βασισμένα σε ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου, του Οδυσσέα Ελύτη και άλλων κορυφαίων δημιουργών πέρασαν από τα βιβλία και τις σελίδες των ποιητικών συλλογών στα χείλη ολόκληρης της Ελλάδας.
Και την ίδια στιγμή, η μουσική του ταξίδεψε πολύ πέρα από τα ελληνικά σύνορα.
Ο «Ζορμπάς» έγινε παγκόσμιο μουσικό σύμβολο της Ελλάδας, ενώ το συνολικό έργο του περιλαμβάνει τραγούδια, συμφωνική μουσική, όπερες, μουσική δωματίου, μπαλέτα και κινηματογραφικές συνθέσεις.
Ο άνθρωπος που δεν χωρούσε εύκολα σε μία ταυτότητα
Ίσως αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της προσωπικότητάς του. Ο Μίκης δεν υπήρξε ποτέ μόνο ένα πράγμα.
Ο Μίκης Θεοδωράκης έγραψε τη δική του σελίδα στην Ελληνική ιστορία
Ήταν συνθέτης, αλλά και πολιτικός. Ήταν διεθνής προσωπικότητα, αλλά παρέμενε βαθιά δεμένος με την Ελλάδα. Ήταν ένας άνθρωπος που μπορούσε να σταθεί μπροστά σε χιλιάδες ανθρώπους και ταυτόχρονα να επιστρέψει στο σπίτι του, στην οικογένειά του, στη Μυρτώ και στα παιδιά του.
Η ίδια του η αντίληψη για τη μουσική ήταν χαρακτηριστική. Σε μια σειρά ερωτήσεων, όταν του ζητήθηκε να απαντήσει τι είναι σημαντικότερο στη μουσική, έδωσε μια απλή αλλά αποκαλυπτική απάντηση:
«Ο δημιουργός. Ο άνθρωπος δημιουργός».
Αυτή η φράση μοιάζει σχεδόν σαν μικρό κλειδί για να καταλάβει κανείς τον Μίκη. Γιατί πίσω από κάθε έργο του υπήρχε ο άνθρωπος. Ο άνθρωπος που έζησε, πόνεσε, ερωτεύτηκε, φοβήθηκε, αγωνίστηκε, συγκρούστηκε και τελικά μετέτρεψε όλα αυτά σε μουσική.
«Δεν νομίζω ο πατέρας μου να ήταν αυτός που ήταν χωρίς τη Μυρτώ»
Ίσως η πιο δυνατή μαρτυρία για τον Μίκη να μην προέρχεται τελικά από τον ίδιο, αλλά από την κόρη του.
Η Μαργαρίτα Θεοδωράκη, μιλώντας για τους γονείς της, είχε πει κάτι που φωτίζει μια πλευρά της ζωής του που συχνά περνούσε σε δεύτερο πλάνο πίσω από τον τεράστιο μύθο του:
«Δεν νομίζω ο πατέρας μου να ήταν αυτός που ήταν χωρίς τη Μυρτώ».
Και ίσως αυτή να είναι μια από τις πιο ουσιαστικές φράσεις που έχουν ειπωθεί για τον Μίκη. Γιατί οι μεγάλοι άνθρωποι συχνά παρουσιάζονται ως μοναχικές ιδιοφυΐες. Στην πραγματικότητα, πίσω από τις μεγάλες προσωπικότητες υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν, στηρίζουν, περιμένουν και αντέχουν μαζί τους.
Πέντε χρόνια μετά, τι μένει;
Πέντε χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Μίκης Θεοδωράκης εξακολουθεί να υπάρχει με έναν τρόπο που ίσως ο ίδιος θα εκτιμούσε περισσότερο από οποιοδήποτε μνημείο.
Υπάρχει όταν κάποιος τραγουδά ένα τραγούδι του. Όταν μια μελωδία του ακούγεται σε μια συναυλία. Όταν ένας νέος άνθρωπος ανακαλύπτει τον «Ζορμπά». Όταν η ποίηση του Ρίτσου ή του Ελύτη συναντά ξανά τη μουσική του. Και υπάρχει κυρίως μέσα στις οικογενειακές αναμνήσεις των ανθρώπων που τον έζησαν από κοντά.
Ο Μίκης Θεοδωράκης έφυγε στις 2 Σεπτεμβρίου 2021, όμως ο θάνατός του δεν κατάφερε να βάλει τελεία στην ιστορία του.
Γιατί ο ίδιος είχε φροντίσει να αφήσει πίσω του κάτι που δεν πεθαίνει εύκολα: τραγούδια που έγιναν μνήμη.
Και ίσως τελικά αυτή να είναι η μεγαλύτερη κατάκτηση ενός ανθρώπου που έζησε μια ολόκληρη ζωή ανάμεσα στη μουσική, την Ελλάδα, την πολιτική, την οικογένεια και την ανάγκη του να δημιουργεί. Πέντε χρόνια χωρίς τον Μίκη. Αλλά όχι πέντε χρόνια χωρίς τη φωνή και τα τραγούδια του...
